138ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Τάξη Δ

Σχολική χρονιά 2000 - 2001

ΤΑ ΠΡΟΠΥΛΑΙΑ

Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΝΙΚΗΣ

ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ

ΤΟ ΕΡΕΧΘΕΙΟ

Η ΑΚΡΟΠΟΛΗ

Ακρόπολη ονομάζουν οι Αθηναίοι τον ιερό βράχο που βρισκόταν πάνω από την πόλη.
Μετά την πτώση της βασιλείας και το πέρασμα της εξουσίας στα χέρια των αριστοκρατών, εξακολουθεί να είναι το κέντρο των λειτουργιών της πόλη.
Με την εδραίωση της Αθηναϊκής δημοκρατίας η πολιτική, η δικαστική και η διοικητική εξουσία της πόλης μεταφέρθηκε στο χώρο της Πνύκας και της Αγοράς. Έτσι η πόλη αναπτύσσεται έξω από τα όρια του βράχου και η Ακρόπολη παραμένει τόπος ιερών και λατρείας.
Δύο δρόμοι οδηγούσαν στην Ακρόπολη, η οδός των Παναθηναίων και η οδός των Τριπόδων. Η οδός των Παναθηναίων πήρε το όνομά της από τη μεγάλη γιορτή των Αθηναίων, τα Παναθήναια. Η οδός των Τριπόδων οφείλει την ονομασία της στο πλήθος των χορηγικών μνημείων με τους Τρίποδες. Ένας τρίτος δρόμος ήταν ο Περίπατος, που βρισκόταν κάτω από τους βράχους στη βόρεια και ανατολική πλευρά.
Για να μπει κανείς στο χώρο της Ακρόπολης περνάει από μια επιβλητική είσοδο, τα Προπύλαια. Το πρώτο μνημείο που αντικρίζει ο επισκέπτης είναι ο Παρθενώνας που κυριαρχεί στο χώρο. Άλλα μεγάλα μνημεία είναι ο ναός της Αθηνάς Νίκης και το Ερέχθειο.

ΤΑ ΠΡΟΠΥΛΑΙΑ

Από πολύ παλιά οι αρχαίοι Έλληνες συνήθιζαν να διαχωρίζουν τους ιερούς χώρους από την υπόλοιπη έκταση της γης. Το πέρασμα προς το ιερό γινόταν από ένα πρόπυλο, μια είσοδο επιβλητική, που έκανε τον πιστό να αισθανθεί πως αφήνει πια τον οικείο χώρο του, τον κοσμικό, για να πατήσει στο έδαφος του Θεού.
Στην Ακρόπολη υπήρχε ήδη απ' την αρχαϊκή εποχή ένα τέτοιο πρόπυλο. Την κλασική εποχή όμως, η πύλη, που θα οδηγούσε στα ιερά του βράχου, έπρεπε να είναι αντάξια του Παρθενώνα και των άλλων ναών.
Έτσι το 437 π.Χ. αρχίζει η ανοικοδόμηση των Προπυλαίων. Αρχιτέκτονας ήταν ο Μνησικλής. Ποτέ ως τότε και ποτέ αργότερα δεν κατασκευάστηκε μια είσοδος τόσο επιβλητική.
Το κεντρικό τμήμα, το καθαυτό πρόπυλο, πλαισιώνεται από χώρους συμμετρικούς. Σπουδαιότερος απ' αυτούς είναι η “Πινακοθήκη”, στη βόρεια πτέρυγα, ένας χώρος που προοριζόταν για την έκθεση πινάκων ζωγραφικής. Το πρόπυλο αποτελείται επίσης από δυο δωρικές εξάστυλες προσόψεις, μία εξωτερική και μία προς το εσωτερικό της Ακρόπολης. Ανάμεσα σ' αυτές υπάρχουν πέντε πύλες, από τις οποίες η κεντρική είναι η μεγαλύτερη. Επειδή η απόσταση ανάμεσα στις κιονοστοιχίες των προσόψεων ήταν μεγάλη, απαιτούνταν εσωτερική υποστύλωση. Αυτή γίνεται με ιωνικούς κίονες, που έχουν τη δυνατότητα με μικρή διάμετρο να έχουν μεγάλο ύψος, ώστε να καταλαμβάνουν λιγότερο χώρο ο οποίος ήταν περιορισμένος.
Έτσι και σ' αυτό το οικοδόμημα γίνεται συνδυασμός των δυο ρυθμών, δωρικού και ιωνικού, και προετοιμάζεται ο επισκέπτης γι' αυτά που θα αντικρίσει στην Ακρόπολη.
Το 432 π.Χ. σταματούν οι οικοδομικές εργασίες των Προπυλαίων. Φαίνεται όμως ότι το έργο διακόπηκε και δεν ολοκληρώθηκε ποτέ εξαιτίας του Πελοποννησιακού πολέμου.

Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ

ΑΘΗΝΑΣ ΝΙΚΗΣ

Ο ναός της Αθηνάς Νίκης βρίσκεται στη νότια πλευρά των Προπυλαίων, δεξιά καθώς ανεβαίνουμε στον ιερό βράχο. Εκεί υπήρχε βωμός κατασκευασμένος από τη χρονιά που καθιερώνονται τα Μεγάλα Παναθήναια. Στα χρόνια των Περσικών πολέμων χτίστηκε ένας μικρός ναός.
Αργότερα οι Αθηναίοι αποφασίζουν να οικοδομήσουν ναό στη νικηφόρο θεά τους, σύμφωνα με σχέδια του Καλλικράτη.
Το χτίσιμο αρχίζει στο 427π.Χ., στη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου και ολοκληρώνεται μέσα σε δύο-τρία χρόνια.
Η στενότητα του χώρου προσδιόρισε το μέγεθός του, αλλά η ευαισθησία του αρχιτέκτονα κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα μικρό ναό με μεγάλη χάρη και κομψότητα.
Είναι ένας μικρός αμφιπρόστυλος ιωνικός ναός με τέσσερις κίονες μπροστά και τέσσερις πίσω και υψώνεται στην άκρη του βράχου. Οι παραστάσεις της ζωφόρου του ναού ιστορούν τους αγώνες των Αθηναίων στη στεριά και στη θάλασσα εναντίον των Περσών ή άλλων Ελλήνων, με εξαίρεση την ανατολική πλευρά που είχε ως θέμα τους θεούς του Ολύμπου.
Στο εσωτερικό του ναού υπήρχε ο λίθινος βωμός της θεάς, καθώς επίσης και το ξόανο της Αθηνάς Νίκης με κράνος στο δεξί χέρι και ρόδι στο αριστερό.
Αφού τελείωσε ο ναός, οι Αθηναίοι προστατεύουν την απόκρημνη εξοχή του βράχου με “θωράκειο”, με ένα παραπέτασμα δηλαδή από μαρμάρινες πλάκες, στολισμένες στην εξωτερική τους πλευρά με ανάγλυφα. Νίκες με απλωμένα ή διπλωμένα φτερά στήνουν τρόπαια, οδηγούν ζώα για θυσία, τιμούν τη μεγάλη θεά, την Αθηνά Νίκη, που κάθεται περήφανη στο βράχο. Όσες από τις πλάκες αυτές σώθηκαν, βρίσκονται στο μουσείο της Ακρόπολης.

ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ

Ο Παρθενώνας αποτελεί το πιο λαμπρό μνημείο της αθηναϊκής πολιτείας του Περικλή και υψώνεται μοναδικό και ανεπανάληπτο στο βράχο της Ακρόπολης. Ο ναός ήταν αφιερωμένος στη θεά Αθηνά Παρθένο.
Στον Παρθενώνα εργάστηκαν ο Ικτίνος και ο Καλλικράτης σε στενή συνεργασία με το Φειδία, που επηρέασε αποφασιστικά το σχέδιο του ναού. Οι ώριμοι αυτοί τεχνίτες προχωρούν σε ένα μεγάλο νεωτερισμό. Προσθέτουν στο δωρικό κτίριο ένα μέλος του ιωνικού ρυθμού: τη ζωφόρο, μια συνεχή ζώνη από πλάκες, που περιβάλλει το ναό.
Οι εργασίες του Παρθενώνα άρχισαν το 447 π.Χ. και μέσα σε 9 χρόνια, το 438 π.Χ., ο ναός ήταν έτοιμος. Χρειάστηκαν άλλα έξι χρόνια για να ολοκληρωθεί η διακόσμηση των αετωμάτων με τις μεγαλειώδεις συνθέσεις του Φειδία.
Ο Παρθενώνας είναι περίπτερος ναός, δωρικού ρυθμού, με 8 κίονες στις στενές πλευρές και 17 στις μακριές. Είναι ο μόνος ολομάρμαρος ελληνικός ναός, όπως είναι και ο μόνος δωρικός, του οποίου και οι 92 μετόπες έχουν ανάγλυφες παραστάσεις.
Στην απαράμιλλη αυτή αρχιτεκτονική δημιουργία προστέθηκε και πρωτοφανής γλυπτική διακόσμηση. Ο Φειδίας είχε ριζοσπαστικές ιδέες και ο Περικλής του παρέχει τα μέσα να τις πραγματοποιήσει. Αποφασίζει να διακοσμήσει τις 92 μετόπες του ναού με ανάγλυφα, κάτι που δεν τόλμησε ποτέ καμιά ελληνική πόλη, γιατί η δαπάνη ενός τέτοιου έργου ήταν ανυπολόγιστη. Τα θέματα που διάλεξε εξιστορούν αγώνες της Αθηνάς και των Αθηναίων. Στην ανατολική πλευρά Γιγαντομαχία, στη δυτική Αμαζονομαχία, στη νότια Κενταυρομαχία και στη βόρεια σκηνές από τον Τρωικό πόλεμο.
Πάνω στη ζωφόρο ο Φειδίας είχε αποθανατίσει την πομπή των Παναθηναίων, την πιο μεγάλη θρησκευτική γιορτή της Αθήνας. Η ζωφόρος τύλιγε το ναό σαν πλατιά κορδέλα και απεικόνιζε μορφές θεών, ζώων και ανθρώπων.
Ο ναός ήταν έτοιμος πια στα 438 π.Χ., χωρίς όμως τα εναέτια γλυπτά. Το περίφημο χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς, ύψους 12 μ., έργο του Φειδία, στήθηκε στο σηκό.
Στο ανατολικό αέτωμα ο Φειδίας ιστόρησε τη γέννηση της Αθηνάς από το κεφάλι του Δία. Στο κέντρο τοποθέτησε το Δία και από τις δύο πλευρές τους άλλους θεούς σε μια μακάρια και τρισευτυχισμένη σύναξη. Στις δυο γωνιές τα άρματα του Ήλιου και της Σελήνης, το πρώτο να αναδύεται από τον ωκεανό, το δεύτερο να βυθίζεται σ' αυτόν. Στο δυτικό, τη διαμάχη του Ποσειδώνα και της Αθηνάς, για το ποιος από τους δύο θα έχει υπό την προστασία του την αγαπημένη του Αθήνα. Στο κέντρο εικονίζονταν οι δυο θεοί, αριστερά και δεξιά τα άρματά τους και οι μυθικές γενιές της Αθήνας, οι Κεκροπίδες και οι Ερεχθείδες.
Ο Παρθενώνας χρησιμοποιήθηκε στα μεταγενέστερα χρόνια ως βυζαντινή εκκλησία, ως λατινική εκκλησία και ως τζαμί.
Το 1687, όταν οι Βενετοί πολιορκούσαν την Ακρόπολη, οι Τούρκοι είχαν αποθηκεύσει μέσα στον Παρθενώνα πυρίτιδα. Μια βόμβα του ναυάρχου Morosini έπεσε στο μνημείο και προκάλεσε φοβερή έκρηξη, που είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή του.
Η καταστροφή ολοκληρώθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν ο Βρετανός πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη, ο λόρδος Έλγιν, αφαίρεσε από το μνημείο το μεγαλύτερο μέρος από τα γλυπτά που το διακοσμούσαν (ζωφόρο, μετόπες, αετώματα). Στη συνέχεια τα μετέφερε στη Βρετανία και τα πούλησε στο βρετανικό μουσείο, του οποίου αποτελούν μία από τις σημαντικότερες συλλογές του.

Βιβλιογραφία
Σπύρος Σίτος-Ιστορία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού

ΤΟ ΕΡΕΧΘΕΙΟ

Στα 421 π.Χ. αρχίζουν οι εργασίες του ναού της Πολιάδας Αθηνάς, αυτού που ονομάστηκε αργότερα Ερέχθειο.
To όνομα του αρχιτέκτονα μας είναι άγνωστο. Όταν όμως στεκόμαστε μπροστά στο θαυμάσιο αυτό ιωνικό οικοδόμημα, το μοναδικό σε όλη την ελληνική αρχιτεκτονική για την εντελώς ιδιότυπη μορφή του, αναρωτιόμαστε ποιος να ήταν δημιουργός του. Σύμφωνα με μια επιγραφή αναφέρεται ότι κάποιος αρχιτέκτονας Φιλοκλής, επιστατούσε στις εργασίες του Ερεχθείου.
Το Ερέχθειο έχει σχήμα παράξενο, γιατί το έδαφος σε τούτη τη μεριά του βράχου είναι εξαιρετικά ανώμαλο. Αλλού πολύ χαμηλό κι αλλού πολύ ψηλό. Και καθώς ήταν ένας ναός αφιερωμένος σε πολλές θεότητες, τις θεότητες που ανιστορούσαν οι παλιοί θρύλοι της πολιτείας (Ποσειδώνα, Ερεχθέα, Κέκροπα), είχε πολλούς χώρους για τη λατρεία τους. Είναι δύσκολο να περιγραφεί το κτίριο αυτό που έχει τόσες ιδιοτυπίες. Αποτελείται από τρία τμήματα σχεδόν ανεξάρτητα: το κύριο σώμα, τη βόρεια πρόσταση και την πρόσταση των Κορών με τρεις διαφορετικές στέγες. Είναι χτισμένο σε τέσσερα διαφορετικά επίπεδα, έχει ιωνικούς κίονες τριών διαφορετικών διαστάσεων και αναλογιών και επιπλέον χρησιμοποιεί, κατά παλιά ιωνική παράδοση, Κόρες, τις γνωστές “Καρυάτιδες”, ως κίονες. Οι έξι Καρυάτιδες, που στέκονται εκεί, δεν είναι οι αρχαίες. Είναι αντίγραφα γύψινα. Τα πρωτότυπα των τεσσάρων εκτίθενται στο Μουσείο της Ακρόπολης. Η πέμπτη που σώζεται σε θραύσματα φυλάσσεται στην αποθήκη του Μουσείου, ενώ η έκτη βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο.
Η ανάγλυφη ζωφόρος του ναού παριστάνει ίσως τη γέννηση του Ερεχθέα. Στο εσωτερικό του υπήρχε το λατρευτικό άγαλμα της Αθηνάς Πολιάδας φτιαγμένο από ξύλο ελιάς. Μπροστά του έκαιγε το περίφημο χρυσό λυχνάρι, έργο του Καλλίμαχου, του περίφημου τεχνίτη, στον οποίο η παράδοση αποδίδει και τη δημιουργία του κορινθιακού κιονόκρανου που βρέθηκε στην Ακρόπολη.