…οι στίχοι από τον Υδροχόο του Παπάζογλου στριφογυρίζουν ξανά και ξανά στο μυαλό μου κάθε φορά που ξεφυλλίζω ένα βιβλίο για την ιστορία της εκπαίδευσης στη χώρα μας. Κάθε φορά που διαβάζω ανακοινώσεις κομμάτων, συνδικαλιστικών εκπαιδευτικών παρατάξεων, συνεντεύξεις και δηλώσεις Υπουργών Παιδείας.

Τα ίδια προβλήματα διαχρονικά ταλανίζουν το εκπαιδευτικό μας σύστημα και το δυστύχημα είναι πως καμία από τις τόσες και τόσες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις δεν λένε να τα λύσουν.

 Εκεί όμως που θλίβεσαι πραγματικά είναι όταν διαπιστώνεις ότι πολλές από τις σημερινές αναλύσεις και προσεγγίσεις για την εκπαίδευση  στη χώρα μας όπως και πολλές από τις εξαγγελίες των κομμάτων απέχουν παρασάγγας από τις σκέψεις που ακουγόταν στις απαρχές του προηγούμενου αιώνα.

 Διαβάζεις για παράδειγμα στο βιβλίο «Από το κοντύλι στον υπολογιστή» που συνέγραψε ο Αλέξης Δημαράς με τη Βάσω Βασιλείου Παπαγεωργίου:

 Το 1899 ο Υπουργός Παιδείας Α. Ευταξίας καταθέτει στη Βουλή ένα νομοσχέδιο για την Παιδεία που δεν ψηφίστηκε ποτέ και το κύμα των αντιδράσεων που δημιούργησε οδήγησαν τον Ευταξία σε παραίτηση. Το νομοσχέδιο στην αιτιολογική του έκθεση αναφέρει:

 «Το εν ισχύι εκπαιδευτικόν ήμών σύστημα είναι ελλιπές και πλημμελές εν πολλοίς. Περιορίζεται αυτό εις την μετάδοσιν ξηρών τινών γνώσεων και τούτων ατελών, ούτως ώστε να υποθάλπηται υπ΄ αυτό η επιπολαιότης καί ημιμάθεια. […]

Εν […] Ελλάδι, υπό το κρατούν μονομερές εκπαιδευτικόν ημών σύστημα, έχομεν να επιδείξωμεν υπέρμετρον παραγωγήν επιστημόνων, ως επί το πολύ ημιμαθών, προς δε υποψηφίων, συνωστιζομένων περί την κάλυψιν των δημοσίων θέσεων, χωρίς καν προς τούτο να ώσιν αυτοί επαρκώς παρεσκευασμένοι.

Έχομεν ήδη προ ημών αφόρητον όντως κατάστασιν, καθ’ ην απειράριθμοι νέοι, κατατρίψαντες τα ακμαιότατα του βίου των έτη εις την νυν εγκύκλιον καί επιστημονικήν παίδευσιν, μένουσιν άχρηστοι εις πάν πρακτικώτερον στάδιον, αποβαίνοντες ούτως άχθος εις τας οικογενείας των, εις την κοινωνίαν και την πολιτείαν.»

 Και λίγα χρόνια αργότερα, το 1922, η  Ομοσπονδίας των Κομμουνιστικών Νεολαιών (Ο.Κ.Ν.Ε.) στην εφημερίδα της «Η Νεολαία» γράφει:

Η ΑΛΛΗ ΠΡΟΤΑΣΗ

Το σχολειό μας είναι ένα σχολειό πού δεν έχει καμμιά απολύτως ομοιότητα με τάλλα τα σχολειά. Δεν έχει τα εξωτερικά, μα δεν έχει ούτε τα εσωτερικά γνωρίσματα του επίσημου σχολείου. […]

Σ΄ όλα τα σχολειά αρχίζουν έτσι: «Να σέβεσαι το δάσκαλό σου!» Στα δικό μας αρχίζουν αντίθετα: «Να σέβεσαι το μαθητή σου!»

Η επίσημη παιδεία, αύτη με τούς υπουργούς, τις παράτες, την επίδειξη, τις εξετάσεις στηρίζεται στην περιφρόνηση του μαθητή, στο σκλάβωμα του μυαλού του και στην αδιαφορία για τα αισθήματά του! Το δικό μας το σχολειό έχει έναν ανώτερο σκοπό. Έχει σκοπό να βοηθήση τις νέες και τους νέους που θα το παρακολουθήσουν να γείνουν άνθρωποι. Να μάθουν να βλέπουν με τα δικά τους μάτια, νάκουνε με τα δικά τους αυτιά, να σκέφτωνται με το δικό τους κεφάλι, να αισθάνωνται με τη δική τους καρδιά και όχι μονάχα να παπαγαλίζουν ξένες σκέψεις και αισθήματα.

Ο παπαγαλισμός δεν είναι σκέψη, ούτε αίσθημα, όπως ο παπαγάλος δεν είναι άνθρωπος.

 Επιστροφή στο σήμερα, 120 χρόνια μετά, και σκέφτεσαι γιατί; Τι είναι αυτό που κρατάει καθηλωμένα τα σχολεία; Τι είναι αυτό που σε κάνει να ψάχνεις με το κερί τις προτάσεις και τις δράσεις που θα φέρουν τα πάνω κάτω;

Μια απάντηση δίνει ο ίδιος ο Αλέξης Δημαράς σε μια από τις τελευταίες του συνεντεύξεις:

 … « Ήταν μια από τις πιο λαμπερές στιγμές στην ιστορία της ελληνικής Εκπαίδευσης. Η περίοδος 1925-1932 κατά την οποία έγιναν βήματα, πολλά από τα οποία σήμερα εξακολουθούν να είναι αιτήματα. Τότε δόθηκε το δικαίωμα στους εκπαιδευτικούς να διαλέγουν εκείνοι τα διδακτικά βιβλία. Τότε καθιερώθηκαν προαιρετικά μαθήματα στη Μέση Εκπαίδευση. Τότε ενισχύθηκε η καλλιέργεια της Τέχνης στο σχολείο κ.ο.κ. Υπήρξαν κι άλλες τέτοιες στιγμές- με τον Δελμούζο στον Βόλο το 1908, με τον Κουντουρά στη Θεσσαλονίκη το 1928, με τις λύσεις που δόθηκαν στο πρώτο Παιδαγωγικό Συνέδριο στην Αθήνα το 1904…

– Πώς εξηγούνται όλα αυτά; Ήταν μήπως οι εκπαιδευτικοί πιο προχωρημένοι;

– Όχι! Ήταν η κοινωνία λιγότερο αγκυλωμένη…»

 Ήταν η κοινωνία λιγότερο αγκυλωμένη!

 Οι αγκυλώσεις σε στερεότυπα, σε δήθεν κεκτημένα, η σιγουριά(;) του παλιού, η απουσία ρίσκου. Μάλλον έχουμε αποκτήσει όλα όσα χρειάζονται για να συζητάμε μετά από 100 χρόνια:

 «…Ο παπαγαλισμός δεν είναι σκέψη, ούτε αίσθημα, όπως ο παπαγάλος δεν είναι άνθρωπος…

…έχομεν να επιδείξωμεν υπέρμετρον παραγωγήν επιστημόνων, ως επί το πολύ ημιμαθών, προς δε υποψηφίων, συνωστιζομένων περί την κάλυψιν των δημοσίων θέσεων, χωρίς καν προς τούτο να ώσιν αυτοί επαρκώς παρεσκευασμένοι.

Έχομεν ήδη προ ημών αφόρητον όντως κατάστασιν, καθ’ ην απειράριθμοι νέοι, κατατρίψαντες τα ακμαιότατα του βίου των έτη εις την νυν εγκύκλιον καί επιστημονικήν παίδευσιν, μένουσιν άχρηστοι εις πάν πρακτικώτερον στάδιον, αποβαίνοντες ούτως άχθος εις τας οικογενείας των, εις την κοινωνίαν και την πολιτείαν.»