[sdropcap]Α[/sdropcap]χ! αυτό το ιντερνέτ. Κλικ και είσαι εδώ, κλικ και κάτι άλλο μπροστά σου, κλικ και το βλέμμα καρφώνεται σε μια φωτογραφία, μια παράγραφο… Κάθε κλικ αφορμή για μια άλλη σκέψη, κάθε κλικ και μια καινούρια ερώτηση που δεν έχει πάντα απάντηση.

Κλικ και… «Πρώτα επιλέγουν τάξη αυτοί που έχουν οργανική θέση στο σχολείο, έπειτα οι αποσπασμένοι σε αυτό και τέλος οι αναπληρωτές.
Σε περίπτωση που υπάρχουν περισσότεροι του ενός εκπαιδευτικοί με οργανική θέση στο σχολείο τότε η σειρά καθορίζεται από τη σειρά αρχαιότητας στη σχολική μονάδα (δηλαδή το ποιος τοποθετήθηκε πρώτος, ποιος δεύτερος κτλ).
Σε περίπτωση που υπάρχουν περισσότεροι του ενός αποσπασμένοι τη σειρά επιλογής καθορίζουν τα μόρια απόσπασης των εκπαιδευτικών.»

…ένα κομμάτι με «οδηγίες» σε μια ιστοσελίδα η αφορμή για τώρα.

Δεν ξέρω τι γίνεται στην Εσπερία αλλά το ποιος δάσκαλος θα αναλάβει ποια τάξη είναι ένα σταθερά επαναλαμβανόμενο μοτίβο στην αρχή κάθε σχολικής χρονιάς στα δημόσια σχολεία μας.

Μια διαδικασία που ενώ λογικά θα έπρεπε να ολοκληρώνεται στο τέλος κάθε χρονιάς, αν θέλει κάποιος να προετοιμαστεί για την τάξη που θα αναλάβει, το σταθερό χάος στις υπηρεσιακές μεταβολές μας όλα τα χρόνια συνήθως τη μεταθέτει λίγο πριν αρχίσουν τα μαθήματα.
Αυτή όμως είναι η μια πλευρά του προβλήματος. Υπάρχει και η άλλη εξίσου για να μην πω περισσότερο ουσιαστική:

Ποια κριτήρια είναι αυτά που θα καθορίσουν την κατανομή;
Γιατί εγώ αυτή την τάξη και όχι κάποιος άλλος συνάδελφος;
Είναι «δικαίωμά» μου να πάρω δεύτερη χρονιά την ίδια τάξη ή απλά μια δυνατότητα.
Αν τα έχω «καλά» με τον διευθυντή επιλέγω πιο εύκολα αυτό που θέλω;
Είναι δικαιολογία το «εγώ δεν παίρνω μικρές/μεσαίες/μεγάλες τάξεις»;

Θυμάμαι παλιά, όταν συζητάγαμε για το σχολείο που «θέλουμε», για το σχολείο που το παιδί θα είναι ο πρωταγωνιστής τέτοια ερωτήματα έμπαιναν ξανά και ξανά και προσπαθούσαμε να ψηλαφίσουμε απαντήσεις.

Τα χρόνια πέρασαν, οι σύλλογοι διδασκόντων υποτίθεται ότι είναι τα συλλογικά παιδαγωγικά μας όργανα, τα χαρτιά λένε ότι το κριτήρια πρέπει να είναι «παιδαγωγικά» και με βάση το «συμφέρον των παιδιών» αλλά…

Όπως λένε και οι «οδηγίες» στην αρχή
Ο πιο «παλιός» έχει περισσότερα «δικαιώματα» στο να διαλέξει, υπάρχουν άτυπες συμβάσεις και κατεστημένα στα σχολεία που πολύ δύσκολα αλλάζουν – κάποιοι π.χ. κινούνται σταθερά σε συγκεκριμένο εύρος τάξεων, η «θέληση» του διευθυντή είναι πάνω από τη θέληση του συλλόγου –ποιος να μαλώνει τώρα για τέτοια θέματα, οι συζητήσεις κάτω από το τραπέζι είναι περισσότερες από τις δημόσιες και ανοιχτές και η κλήρωση(!!!) αποτελεί φορές τη «δημοκρατική» κατάληξη της συζήτησης.

Και περιμένουν οι καινούριοι να παλιώσουν και οι παλιοί να πάρουν σύνταξη.

Δεν ξέρω αν μπορεί να γίνει διαφορετικά. Δεν ξέρω αν μπορούμε σαν σύλλογοι διδασκόντων να συζητήσουμε με διαφάνεια για τις ανάγκες των μαθητών, τη δουλειά μας και αυτό να είναι η βάση των αποφάσεών μας. Αν μπορούμε να λειτουργήσουμε, πως το έλεγε εκείνος ο Φινλανδός, όχι σαν άτομα αλλά σαν ομάδα.

Διαβάζω στη σελίδα «Δίκτυο κριτικής στην εκπαίδευση»

«Ωστόσο ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιείται ο καταμερισμός εργασίας δημιουργεί άτυπες ιεραρχίες μέσα στο Σύλλογο Διδασκόντων…
(και) …ο συγκεκριμένος καταμερισμός εργασίας πραγματοποιείται με μοναδικό κριτήριο τις ατομικές επιθυμίες των εκπαιδευτικών και όχι τις πραγματικές ανάγκες του σχολείου, δηλαδή τα κοινά προβλήματα της κοινότητας.

… Στοχεύοντας λοιπόν, στις οριζόντιες σχέσεις στο πλαίσιο της λειτουργίας ενός δημοκρατικού Συλλόγου Διδασκόντων και στην καλύτερη λειτουργία του σχολείου θα μπορούσαμε να προτείνουμε μία διαφορετική πρακτική για τον χωρισμό των τάξεων. Ο χωρισμός να γίνει συλλογικά με άξονα τις ιδιαιτερότητες των μαθητών, των τμημάτων και του σχολείου, αφού πρώτα αυτές συζητηθούν και αναλυθούν διεξοδικά. Έτσι ώστε να μην κοιτάμε ποια είναι τα καλύτερα τμήματα και να προσπαθήσουμε να τα πάρουμε (αφήνοντας τους νεότερους να βγάλουν το φίδι από την τρύπα), αλλά να εξετάσουμε ποιος εκπαιδευτικός μπορεί να ανταποκριθεί πληρέστερα στις εκπαιδευτικές ανάγκες ενός τμήματος και συγχρόνως τι είδους υποστήριξη χρειάζεται από τους υπολοίπους. Ένας τέτοιος καταμερισμός εργασίας μπορεί να μας προσφέρει περισσότερες δυνατότητες, ώστε τα εκπαιδευτικά προβλήματα της τάξης να καταστούν προβλήματα όλου του σχολείου. (Ένα π.χ. υπερκινητικό παιδί δεν είναι μόνο πρόβλημα της «άτυχης» δασκάλας που το πήρε, αλλά όλου του σχολείου).

Επιπλέον, το σπάσιμο των κάθετων σχέσεων αφήνει περισσότερες δυνατότητες για να ικανοποιηθούν πραγματικές ανάγκες συναδέλφων, αφού βεβαίως αυτές διατυπωθούν δημοσίως. Αντί να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας προσπαθώντας να γλυτώσουμε από αυτό που δε θέλουμε, προτιμότερο είναι να το δηλώσουμε και να συμμετέχουμε σε μία ειλικρινή συζήτηση που να αποσκοπεί στο κοινό, συλλογικό καλό….»

Δεν ξέρω τους συναδέλφους που συντηρούν τη συγκεκριμένη σελίδα και γράφουν εκεί.
Διαβάζοντας τους όμως, τόσο αυτό όσο και άλλα κείμενά διάσπαρτα εδώ και εκεί ο αισιόδοξος εαυτός μου σκέφτεται πως κάτι γίνεται ακόμα…

…για να μου τονίσει αμέσως η σκοτεινή πλευρά πως αυτά είναι πολύ λίγα, πάρα πολύ λίγα, για να αποτελέσουν μια κρίσιμη μάζα που θα ζητήσει όχι αλλαγές αλλά τουλάχιστον μια συζήτηση για το σχολείο του σήμερα και του αύριο.

Ο Φινλανδός Pasi Sahlberg έχει εργαστεί ως δάσκαλος, επιμορφωτής εκπαιδευτικών, σχεδιαστής πολιτικής στη Φινλανδία και ως ειδικός σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς.

Είναι συγγραφέας του βιβλίου «Finnish Lessons: What can the world learn from educational change in Finland?» (Φινλανδικά Μαθήματα: Τι μπορεί να μάθει ο κόσμος από την εκπαιδευτική αλλαγή στη Φινλανδία), 2011 – που έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά από τις εκδόσεις «επίκεντρο» – το οποίο αξίζει μια ματιά από κάθε εκπαιδευτικό που αναζητεί όχι συνταγές αλλά οπτικές στα σύνθετα εκπαιδευτικά προβλήματα του σήμερα.

Τον Μάιο του 2013 δημοσίευσε στην Washington Post ένα κείμενό του με τίτλο «Τι θα γινόταν αν οι σπουδαίοι εκπαιδευτικοί της Φινλανδίας δίδασκαν στα σχολεία των ΗΠΑ;»

Ισχυρίζεται ότι αν ένας φινλανδός δάσκαλος δουλέψει στην Ιντιάνα ακόμα και αν υπάρξουν οφέλη στην επίδοση των μαθητών θα είναι οριακά. Γιατί; Η εκπαιδευτική πολιτική στην Ιντιάνα και σε πολλές άλλες πολιτείες των ΗΠΑ δημιουργεί ένα ευρύτερο πλαίσιο για τη διδασκαλία που περιορίζει τους (Φινλανδούς) εκπαιδευτικούς στο να χρησιμοποιήσουν τις δεξιότητες τους, τη σοφία και την κοινή τους γνώσης υπέρ της μάθησης των μαθητών τους.

Από το κείμενό του σταχυολογώ:

…Η Φινλανδία δεν είναι οπαδός της τυποποίησης (standardization) στην εκπαίδευση. Ωστόσο, η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην Φιλανδία είναι προσεκτικά τυποποιημένη. Όλοι πρέπει να αποκτήσουν μεταπτυχιακό δίπλωμα σε ένα από τα πανεπιστήμια της χώρας. Ο ανταγωνισμός για να μπει κάποιος σε αυτό το πρόγραμμα εκπαίδευσης εκπαιδευτικών είναι σκληρός. Μόνο «οι καλύτεροι και οι ευφυέστεροι» γίνονται δεκτοί. Αυτό έχει ως συνέπεια το επάγγελμα του εκπαιδευτικού να χαίρει εκτίμησης μαζί με αυτό του γιατρού, του δικηγόρου και του μηχανικού. Υπάρχει ακόμα ένα σημείο ελέγχου στην «ποιότητα του εκπαιδευτικού» κατά την αποφοίτηση από τις παιδαγωγικές σχολές στην Φινλανδία. Δεν επιτρέπεται οι φοιτητές να έχουν το δικαίωμα να πάρουν πτυχίο αν δεν αποδείξουν πως κατέχουν τις αναγκαίες γνώσεις, δεξιότητες και ηθική για να είναι επιτυχημένοι εκπαιδευτικοί.

…η εκπαιδευτική πολιτική στην Φινλανδία επικεντρώνεται περισσότερο στην αποτελεσματικότητα του σχολείου από ότι στην αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού. Αυτό δείχνει πως αυτό που αναμένεται από τα σχολεία να κάνουν είναι μία προσπάθεια όλων σε ένα σχολείο, δουλεύοντας μαζί, παρά εκπαιδευτικοί που δουλεύουν ανεξάρτητα.

…ο ρόλος ενός μεμονωμένου δασκάλου σε ένα σχολείο είναι όπως ο παίκτης σε μία ποδοσφαιρική ομάδα: όλοι οι δάσκαλοι είναι απαραίτητοι, αλλά η κουλτούρα του σχολείου είναι ακόμα πιο σημαντική από την ποιότητα του σχολείου.

…Πάνω από τριάντα χρόνια συστηματικής έρευνας για τη σχολική αποτελεσματικότητα και την βελτίωση του σχολείου αποκαλύπτουν έναν αριθμό σημείων που είναι χαρακτηριστικά των πιο αποτελεσματικών σχολείων. Οι περισσότεροι μελετητές συμφωνούν ότι η αποτελεσματική ηγεσία είναι ανάμεσα στα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά των αποτελεσματικών σχολείων, εξίσου σημαντική με την αποτελεσματική διδασκαλία. Η αποτελεσματική ηγεσία περιλαμβάνει αρετές του ηγέτη, όπως να είναι ανένδοτος και αποφασιστικός, να έχει κοινό όραμα και στόχους, να προωθεί την ομαδική δουλειά και τη συναδελφικότητα και να αξιολογεί και να απανατροφοδοτεί συχνά τον εαυτό του. Αρκετά άλλα χαρακτηριστικά των πιο αποτελεσματικών σχολείων περιλαμβάνουν στοιχεία που επίσης συνδέονται με την κουλτούρα του σχολείου και την ηγεσία: να παραμένουν συγκεντρωμένοι στη μάθηση, να παράγουν ένα θετικό σχολικό κλίμα, να θέτουν υψηλές προσδοκίες για όλους, να αναπτύσσουν τις δεξιότητες του προσωπικού και να εμπλέκουν τους γονείς. Με άλλα λόγια, η σχολική ηγεσία μετράει τόσο πολύ όσο η ποιότητα των εκπαιδευτικών.

…Όλοι συμφωνούν πως η ποιότητα της διδασκαλίας συμβάλλει πέρα από κάθε αμφιβολία στα μαθησιακά αποτελέσματα. Είναι συνεπώς κατανοητό το ότι η ποιότητα της διδασκαλίας συχνά τίθεται ως η πιο σημαντική ενδοσχολική μεταβλητή που επιδρά στην μαθητική επίδοση. Αλλά βάζοντας απλώς καλύτερους εκπαιδευτικούς στα σχολεία δεν θα βελτιωθούν αυτομάτως τα μαθησιακά αποτελέσματα των μαθητών.

…η τυποποίηση (standardization) πρέπει να επικεντρώνεται περισσότερο στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών και λιγότερο στην διδασκαλία και την μάθηση στα σχολεία. Η Σιγκαπούρη, ο Καναδάς και η Φινλανδία θέτουν όλες υψηλά κριτήρια για τα προγράμματα προετοιμασίας των εκπαιδευτικών στα πανεπιστήμια…
….Αυτός είναι ο λόγος που σε αυτές τις χώρες η αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών και η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών δεν είναι τόσο αντιθετικά ζητήματα όσο είναι σήμερα στις Η.Π.Α.

…η τοξική χρήση της ευθύνης των σχολείων πρέπει να εγκαταλειφθεί. Οι σύγχρονες πρακτικές σε πολλές χώρες που κρίνουν την ποιότητα των δασκάλων υπολογίζοντας μόνο την μετρήσιμη επιτυχία των μαθητών τους είναι ανακριβείς και άδικες με πολλούς τρόπους. …
… Στα εκπαιδευτικά συστήματα που βρίσκονται ψηλά στη διεθνή κατάταξη, οι δάσκαλοι νιώθουν ότι εξουσιοδοτούνται από τους ηγέτες και τους συναδέλφους τους. Στη Φινλανδία, οι μισοί από τους δάσκαλους που ερωτήθηκαν απάντησαν ότι θα σκεφτόντουσαν να αφήσουν τη δουλειά τους αν η απόδοση τους θα αποφασιζόταν από τα αποτελέσματα των μαθητών τους στα σταθμισμένα τεστ.

…. Σε πολλές χώρες που οι εκπαιδευτικοί αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους, η κύρια τους διεκδίκηση δεν είναι περισσότερα χρήματα αλλά καλύτερες εργασιακές συνθήκες στα σχολεία…
…οι εμπειρίες από αυτές τις χώρες που τα καταφέρνουν καλά στη διεθνή κατάταξη προτείνουν ότι οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να έχουν αυτονομία στο να σχεδιάζουν τη δουλειά τους, ελευθερία να κάνουν τα μαθήματά τους με τον τρόπο που θα οδηγήσει σε καλύτερα αποτελέσματα και τη δυνατότητα να συμμετέχουν στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της δουλειάς τους.

Η ελληνική μετάφραση του κειμένου στο blog  «Δίκτυο κριτικής στην εκπαίδευση»