Το πέρασμα του χρόνου ξεθωριάζει τις μνήμες μπλέκοντας πρόσωπα και καταστάσεις όλο και περισσότερο. Τον θυμάμαι όμως. Χαμογελαστό να έρχεται κάθε Άνοιξη στον θείο Λάμπρο. Μόνος του, με τη γυναίκα του, με τον συνεταίρο του τον Γιοσέφ(;). Το πρόσωπό του είναι ακόμη στο μυαλό μου. Όπως θυμάμαι και ένα τατουάζ με αριθμούς στο χέρι. Στο δικό του; Στης γυναίκας του; Στου συνεταίρου του; Δεν μπορώ να εστιάσω.

Κάθε Πάσχα, για χρόνια, ανέβαιναν την ανηφόρα του χωριού προς τα Σαπρικαίικα και μεις, μικρά παιδιά, τρέχαμε μπροστά και φωνάζαμε:

– Έρχεται ο Σαμπάς! Έρχονται οι Εβραίοι!

Δούλευε για χρόνια ο θείος στο εμπορικό του στην Άρτα. Και γίνανε φίλοι. Γι’ αυτό και στο χωριό που όλοι μας είχαμε και ένα παρατσούκλι ο θείος απέκτησε το «Σαμπάς», απ’ τον Εβραίο εργοδότη του. Έναν απ’ τους ελάχιστους Αρτινούς Εβραίους που επέζησαν απ’ τον πόλεμο. 384 ήταν στην πόλη την περίοδο της Κατοχής. 352 εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Λιγότεροι από 30 γύρισαν ζωντανοί και άλλοι τόσοι είχαν προλάβει να κρυφτούν στα γύρω χωριά και αλλού. 60 απ’ τους 384. Οι άλλοι χάθηκαν στους θαλάμους αερίων και τα καταναγκαστικά έργα, το νεκροταφείο τους ξεθεμελιώθηκε, η συναγωγή τους καταστράφηκε και αργότερα στη θέση της χτίστηκε το κτίριο που στεγάζει τον «Σκουφά». [1]

Τότε όμως, στα παιδικά μας χρόνια, ούτε για Ολοκαυτώματα ξέραμε ούτε για τον φασισμό. Για μας ο πόλεμος ήταν ένα μνημείο στην είσοδο του χωριού για τους 12 συγχωριανούς μας που εκτέλεσαν οι Γερμανοί και οι ιστορίες των πατεράδων μας που συνδύαζαν την ανεμελιά της παιδικής τους ηλικίας με τους Γερμανούς και τους Ιταλούς κατακτητές. Και οι Εβραίοι ήταν απλά το ισοδύναμο  κακό με τους Τούρκους.

Ήταν οι «τσιφούτηδες», αυτοί που σταύρωσαν τον Χριστό μας και  τη Μ. Παρασκευή τραγουδούσαμε στα σοκάκια: «…σήμερον έβαλαν βουλή οι άνομοι Εβραίοι, οι άνομοι και τα σκυλιά κι οι τρισκαταραμένοι». Όντα περίεργα, διαφορετικά από εμάς φορτωμένα με όλα τα στερεότυπα που κυκλοφορούσαν από στόμα σε στόμα στα σπίτια, στο σχολείο, στην εκκλησία.

Αλλά ο Σαμπάς, η γυναίκα του, ο Γιοσέφ δεν ήταν έτσι. Ήταν  πραγματικοί. Με σάρκα και οστά και δεν φαίνονταν και καθόλου κακοί. Άσε που ήταν και φίλοι του θείου Λάμπρου.

Μόνο εκείνο το τατουάζ  δυσκόλευε τα πράγματα.

– Το έκαναν στη φυλακή.
– Οι κακοί πηγαίνουν φυλακή.
– Δεν ήταν ακριβώς φυλακή. Ήταν στο Άουσβιτς.

Οι Εβραίοι φίλοι του θείου, επιζώντες απ’ τη φρίκη του πολέμου, ήταν η πρώτη επαφή με το αποτρόπαιο πρόσωπο του φασισμού. Και έπρεπε να περάσουν χρόνια για να μάθουμε για το Ολοκαύτωμα. Όχι φυσικά στα σχολεία. Αυτά δεν τα κουβεντιάζαμε στις σχολικές αίθουσες και πολλές φορές ούτε και σήμερα τα θίγουμε.

Έπρεπε να περάσουν χρόνια για να καταλάβουμε πως το μίσος για το διαφορετικό δηλητηριάζει τον άνθρωπο και οδηγεί σε πράξεις αποτρόπαιες. Και κοιτάζοντας πολλές φορές γύρω μας να διαπιστώνουμε ξανά και ξανά ότι πολλοί δεν το έχουν καταλάβει ποτέ και μάλλον δεν θέλουν να το καταλάβουν.

[1] 27η Ιανουαρίου: Ημέρα μνήμης για το Ολοκαύτωμα.
[2] Η Εβραϊκή Κοινότητα της Άρτας

Στις 23 Φεβρουαρίου 1455 ο Ιωάννης Γουτεμβέργιος τυπώνει για πρώτη φορά 180 αντίτυπα της Βίβλου. Μάλλον ούτε και ο ίδιος δεν μπορούσε να φανταστεί πόσο η ενέργειά του αυτή θα άλλαζε τον πλανήτη μας. Αυτό που είμαστε σήμερα ως άνθρωποι, ο τρόπος που σκεφτόμαστε, η εκπαίδευση, ο πολιτισμός μας είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα αυτής της κίνησης. Η γνώση, οι ιδέες μπορούσαν πια να μεταδίδονται σε μαζική κλίμακα, να γίνονται κτήμα χιλιάδων, εκατομμυρίων ανθρώπων και όχι προνόμιο μιας κλειστής ομάδας.

Ένας δικτάτορας πάντα μπορούσε να κάψει ένα βιβλίο αλλά δεν θα εξαφανιζόταν και οι σκέψεις του συγγραφέα όπως γινόταν πολλές φορές μέχρι τότε. Χιλιάδες αντίτυπα θα έπαιρναν τη θέση του.

Μια κατεστραμμένη βιβλιοθήκη απ’ τους φανατικούς δεν σήμαινε και την καταστροφή της γνώσης που περιείχε και που με τόσο κόπο είχε συγκεντρωθεί.

Συγγραφείς, ποιητές μπορούσαν να διαβαστούν από δεκάδες, χιλιάδες, εκατομμύρια αναγνώστες και όχι μόνο απ’ την αυλή ενός ηγεμόνα.

Φιλόσοφοι με ριζοσπαστικές ιδέες γινόταν γνωστοί όχι από στόμα σε στόμα αλλά με τα ίδια τους τα κείμενα. Οι ενδιάμεσοι ερμηνευτές πάντα υπήρχαν αλλά και η δυνατότητα της προσωπικής προσέγγισης ήταν πια δεδομένη.

Η εκπαίδευση μπόρεσε να αποκτήσει μαζικό χαρακτήρα, έπαψε να είναι προνόμιο των πλουσίων και του ιερατείου. Εκατομμύρια παιδιά γνώριζαν τον κόσμο έξω απ’ τα όρια της γειτονιάς τους, χιλιάδες απ’ αυτά γίνονταν η αιχμή του δόρατος που άλλαζαν την ανθρωπότητα.

Μύθοι αιώνων καταρρίφθηκαν και νέοι διαδόθηκαν με ταχύτητα αστραπής.

Αποτρόπαιες ιδέες που ήταν περιορισμένες σε συγκεκριμένο χωροχρόνο μπορούσαν να εξακτινωθούν σε πλανητικό επίπεδο προξενώντας τρομερές καταστροφές, να διαφθείρουν συνειδήσεις.

Ο πλανήτης μας έγινε πιο οικείος, πιο μικρός με τις περιγραφές, τις εικόνες άλλων χωρών, άλλων ανθρώπων, άλλων πολιτισμών. Το μυαλό των ανθρώπων άρχισε να στρέφεται στ’ αστέρια για καινούριες εξερευνήσεις για καινούριες πατρίδες.

Καινούργιες λέξεις εμφανίστηκαν στις γλώσσες, άλλες άλλαξαν σημασία: «Βιβλιογραφία, ξεφυλλίζω, βιβλιοθηκάριος, φυλλομετρώ, βιβλιοκριτικός, κτλ κτλ» [1]

Ο κόσμος μας άλλαξε, αλλάζει, από μια σειρά χάρτινα ορθογώνια φύλλα δεμένα μαζί, που μετακινούνταν με μια χαρακτηριστική κίνηση των δαχτύλων. Μερικές φορές χρειαζόταν να ενισχύσεις αυτή την κίνηση και με λίγο σάλιο γεγονός που ενέπνευσε τον  Ουμπέρτο Έκο να γράψει το «Όνομα του Ρόδου».

Φαντάζομαι κάποιους ανθρώπους εκείνης της εποχής, αλλά και αργότερα, μερικοί μέχρι και σήμερα, που έβλεπαν τα παιδιά, τους νέους, τους μεγαλύτερους να είναι σκυμμένοι και να ξεφυλλίζουν με την χαρακτηριστική κίνηση του δαχτύλου τους ένα χάρτινο ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο να λένε:

«Αυτό το πράγμα καταστρέφει τους ανθρώπους. Τους διαφθείρει. Αντί να είναι έξω στη ζωή, να δουλεύουν στα χωράφια και τα εργαστήρια, να παίζουν, βυθίζονται σε φανταστικούς κόσμους. Χάνονται σε ιστορίες και εικόνες. Τι άνθρωποι είναι αυτοί; Τι παιδιά είναι αυτά;»

Ήταν, είναι οι άνθρωποι, τα παιδιά που άλλαξαν, αλλάζουν τον κόσμο με την εφεύρεση του Γουτεμβέργιου στα χέρια τους σαλιώνοντας το δάχτυλό τους.

Δεν ξέρω γιατί σκέφτομαι τον Γουτεμβέργιο όταν βλέπω γύρω μου παιδιά και μεγαλύτερους να ξεφυλλίζουν το κινητό τους ή την ταμπλέτα τους με μια άλλη κίνηση των δαχτύλων και περισπούδαστους αναλυτές να λυπούνται γι΄ αυτό. Να κλαίνε και να οδύρονται γιατί λέει η ανθρωπότητα χάνεται σε εικονικούς κόσμους.

Δεν τους καταλαβαίνω γιατί λυπούνται. Προσωπικά χαίρομαι, ειδικά για τα παιδιά μας, γιατί θα είναι αυτά που θα αλλάξουν ξανά την ανθρωπότητα. Θα το κάνουν ξεφυλλίζοντας κινητά και ταμπλέτες, όπως γράφει και ο κύριος Γιαννακίδης σ’ ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του [3], και μάλιστα χωρίς να σαλιώνουν το δάχτυλό τους.

[1] https://goo.gl/Jtv4mY
[2] https://goo.gl/NCggYW
[3] https://goo.gl/R1aSoL

▲ Προσπαθώ να παρακολουθήσω τη συζήτηση για τα έξοδα της επίσκεψης του Πρωθυπουργού στην Κούβα και χάνομαι. Πολλοί, και ο Μίκης Θεοδωράκης μαζί, είναι στα κάγκελα γιατί ο Πρωθυπουργός ξόδεψε λεφτά για το ταξίδι την ώρα που ο λαός πεινάει. «Είναι λαϊκίστικη αυτή η προσέγγιση» λέει ο φίλος Παναγιώτης και του κάνω λάικ γιατί νιώθω ότι έχει δίκιο. Αλλού είναι τα προβλήματα με το ταξίδι στην Κούβα και όχι στο κόστος του αεροπλάνου και του φαγητού.

▼ Σίγουρα αλλού είναι τα προβλήματα, αλλά και τα χρήματα για τα ταξίδια και τις βόλτες είναι κι αυτά ένα πρόβλημα. Για ΚΑΘΕ ταξίδι, για ΚΑΘΕ βόλτα. Ιδιαίτερα όταν είσαι μια χώρα που (θα έπρεπε να) μετράς το ΚΑΘΕ έξοδο, την ΚΑΘΕ δαπάνη.

▲ Μεσημέρι, λίγο μετά το σχόλασμα οι τελευταίες συζητήσεις στο Γραφείο:

– Μεθαύριο θα κάνουμε Σχολικό Συμβούλιο.
– Να συζητήσουμε τι; Τζάμπα συνεδριάζουμε. Ομαδική ψυχοθεραπεία κάνουμε χρόνια τώρα και αν ζητήσουμε κάτι η απάντηση είναι δεδομένη: «Λεφτά δεν υπάρχουν, είναι δύσκολες εποχές, έχουν μειώσει τις επιχορηγήσεις στους Δήμους κτλ κτλ.»

▲ Αργά το βράδυ, η time line του facebook ξαφνικά γεμίζει σχόλια και φωτογραφίες απ’ το Συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) στη Θεσσαλονίκη. Φίλοι και γνωστοί απ’ τη μικρή μας πόλη παίρνουν μέρος σ’ αυτό. Πρόσωπα πάρα πολλά και η συζήτηση την επομένη στο καφενείο ανάμεσα σε τσίπουρα και μεζέδες αναπόφευκτη:

– Καλά πόσους αντιπροσώπους έχει ο Δήμος μας στο Συνέδριο;
– Δυο. Η Δήμαρχος θεσμικά και άλλον έναν. [1]
– Και οι υπόλοιποι;
– Παρατηρητές. Ο κάθε Δήμος στέλνει όσους θέλει.
– Και ποιος πληρώνει τα έξοδα;
– Ο Δήμος φυσικά. Κοντά στις έντεκα χιλιάδες ευρώ είναι το κονδύλι για τον Δήμο μας όπως λέει στη Διαύγεια [2]
– Μα αν κάποιος έχει τόσο μεγάλο μεράκι για το Συνέδριο γιατί δεν κάθεται να το παρατηρήσει live απ’ το internet; Στο σπιτάκι του, στη ζεστούλα του και όχι στα κρύα του Βαρδάρη. Να δει και τον κ. Πατούλη και τον κ. Σκουρλέτη και τον Μητροπολίτη Άνθιμο. Τόσα έξοδα έκανε η ΚΕΔΕ για τη live μετάδοση.[3] Και καλά ο Πατούλης, κάνει δημόσιες σχέσεις και καλεί κόσμο και κοσμάκη, είναι σωστό όμως σε μια χρεοκοπημένη χώρα να πληρώνει ένας Δήμος χιλιάδες ευρώ για να πάνε τόσα άτομα ΧΩΡΙΣ θεσμικό ρόλο στη Θεσσαλονίκη; Ή κάτι σημαντικό μου διαφεύγει που δεν μπορώ να καταλάβω;
– Κοίτα δεν είναι μόνο οι δικοί μας «παρατηρητές». 380 σύνεδροι πανελλαδικά πάνω από 2.000 οι «παρατηρητές» λέει το δελτίο τύπου της ΚΕΔΕ. [4]

▼ 380 σύνεδροι πανελλαδικά πάνω από 2.000 οι «παρατηρητές». Με τα έξοδα ΟΛΩΝ πληρωμένα από τον κρατικό προϋπολογισμό μιας πτωχευμένης χώρας για να πάρουν μέρος σε ένα συνέδριο που κάποιοι το καταγγέλλουν ως «συνέδριο παρωδία».[5] Το καταγγέλλουν βέβαια εκ των υστέρων και αφού το παρακολούθησαν. Ως σύνεδροι και παρατηρητές. Με τα έξοδα πληρωμένα. Απ’ τα λεφτά που δεν υπάρχουν.

▼ Το καταγγέλλουν [6] γιατί λέει μείνανε 70 στο τέλος να ψηφίσουν τις αποφάσεις. Εβδομήντα απ’ τους κοντά 2.500 συμμετέχοντες. Συμμετέχοντες με τα έξοδα πληρωμένα. Απ’ τα λεφτά που δεν υπάρχουν.

▲ Ωραία Συνέδρια. Large καταστάσεις με τα λεφτά που δεν υπάρχουν!

▼ «Είναι κουρέλια οι κουρτίνες στην τάξη μου» λέει μια δασκάλα στο Σχολικό μας Συμβούλιο. «Στις περισσότερες τάξεις είναι έτσι. Τόσα χρόνια τις έχουμε. Πόσο να αντέξουν;»
«Ξέρετε ο Δήμος μας δεν μπορεί να διαθέσει λεφτά για τις κουρτίνες. Είναι βλέπετε η κρίση, λεφτά δεν υπάρχουν, είναι δύσκολες εποχές, έχουν μειώσει τις επιχορηγήσεις κτλ κτλ. Μήπως να βοηθήσουν λίγο και οι γονείς;»

▲ Συγχαρητήρια στους αισιόδοξους έγραφε ο Quino,

και για μας τους υπόλοιπους:

▼ Πρέπει με κάθε τρόπο να διώξουμε τα παιδιά μας απ’ αυτή τη χώρα. Εμείς κάπως θα τη βολέψουμε.

[1] https://goo.gl/uJ9OhR
[2] https://goo.gl/GvPNq6
[3] https://goo.gl/0KUmVT
[4] https://goo.gl/VknBgP
[5] https://goo.gl/c8BLOZ
[6] https://goo.gl/mWwgPR